VĂN HOÁ ĐỌC TRONG THỜI HỘI NHẬP

Print
Written by Trung tâm thông tin thư viện

Đất nước ta đang trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế theo hướng toàn cầu hoá.  Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghệ thông tin, cuộc sống ngày càng được nâng cao với đầy đủ tiện nghi vật chất. Người ta cho rằng các phương tiện nghe nhìn có thể đáp ứng tối ưu mọi nhu cầu hưởng thụ nghệ thuật, bồi dưỡng tinh thần và tình cảm thẩm mỹ của con người, văn hoá đọc không còn giữ vị trí độc tôn như trước mà đã bị văn hoá nghe nhìn lấn át. Tuy nhiên, nếu phân tích một cách kỹ lưỡng chúng ta sẽ thấy rằng, cho dù xã hội có văn minh đến đâu thì văn hoá đọc vẫn được duy trì và phát triển phù hợp theo sự phát triển của xã hội.

Về khái niệm văn hoá đọc

“Văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục tập quán, lối sống và lao động”  (Federico. Mayor -Nguyên Tổng giám đốc UNESCO)

Vậy văn hoá đọc là gì? Hằng ngày chúng ta thường nghe các thuật ngữ rất quen thuộc như: văn hoá dân tộc, văn hoá ứng xử, văn hoá gia đình, văn hoá đô thị, văn hoá giáo dục, văn hoá ẩm thực, văn hoá đọc .v.v…Nhưng khái niệm văn hoá đọc cho tới nay vẫn chưa có một học giả nào viết một cách chuẩn xác. Tuy nhiên, thuật ngữ văn hoá đọc đã được xã hội thừa nhận và được nhắc đến nhiều, thậm chí hiện nay văn hoá đọc còn là một đề tài nghiên cứu được nhiều người quan tâm.

Văn hóa đọc ở nghĩa hẹp, đó là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân. Còn ở nghĩa rộng, đó là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, của cộng đồng xã hội và của các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước. Như vậy, muốn phát triển văn hoá đọc phải phát triển ứng xử, giá trị và chuẩn mục đọc sách lành mạnh của mỗi cá nhân, của cộng đồng xã hội, của các nhà quản lý và các cơ quan quản lý nhà nước.

Sự khác biệt giữa văn hoá đọc và văn hoá nghe nhìn

Cùng một thông tin tiếp nhận, nhưng mắt đọc và mắt nhìn thuộc hai loại đẳng cấp khác nhau. Bởi lẽ, mắt đọc buộc trí tưởng tượng và khả năng tập trung cao hơn, còn với mắt nhìn thì chỉ lướt qua nên những ấn tượng được lưu lại không nhiều. Văn hoá đọc đòi hỏi tính tự giác rất cao. Khác với việc đọc sách, việc tiếp thu thông tin từ các phương tiện thông tin hiện đại thì người nhận thông tin thường ở thế bị động và lệ thuộc nhiều vào các trang thiết bị, việc đọc sách tự do hơn nhiều. Khi nghe một bản nhạc hoặc xem một bộ phim hay chúng ta cũng bị lôi cuốn nội tâm vào đó, cũng vui, buồn, ghét, giận. Nhưng đọc sách là một sự liên hệ qua lại giữa người đọc và tác giả, người ta thường nói: “Đọc những cuốn sách hay khác nào đàm đạo với những bậc hiền nhân quân tử”, giúp chúng ta suy ngẫm những ý tưởng cao siêu, những chân lý vĩ đại. Suy ngẫm trong quá trình đọc sách sẽ bồi dưỡng trí nhớ và tư duy, mở mang kiến thức và hình thành thế giới quan cho người đọc.

Lợi ích của việc đọc sách

Sách là nguồn tri thức, là kết tinh tất cả những học thuyết có giá trị nhất, sách ghi lại toàn bộ lịch sử loài người. Sách là người thầy, là di huấn của người đời trước để lại cho người đời sau. Sách không chỉ ghi lại quá khứ, phản ánh hiện tại mà còn là cương lĩnh của tương lai. Nhờ có sách mà con người đã tiếp thu được tất cả tri thức của nhân loại được tích luỹ trong suốt quá trình lịch sử lâu dài.

Người xưa có câu : “Tạo chúc cầu minh, đọc thư cầu lý

                      Minh dĩ chiếu ám thất, lý dĩ chiếu nhân tâm 

Tức là làm ra cây đuốc là để soi sáng nhà cửa, còn đọc sách là để soi sáng tâm trí, nhân tâm con người. Đọc sách không chỉ là đọc ngoài cửa miệng cho vui mà đọc để khai mở tâm trí, rèn luyện nhân tâm.

Ngày nay, trong xã hội hiện đại, sự sinh tồn không chỉ là cải thiện đời sống, ứng phó với hoàn cảnh, giải quyết khó khăn, mà còn làm cho đời sống phong phú, mỹ mãn và luôn hướng đến chân thiện mỹ. Muốn có đời sống đạt đến trình độ như thế cần phải dựa vào sách, dựa vào triết học nhân sinh tổng hợp có ở trong sách, những tri thức khoa học ở trong sách, đem ứng dụng vào cuộc sống để sáng tạo ra những cái mới tốt đẹp hơn, hoàn mỹ hơn.

Mặt khác, trong bối cảnh cạnh tranh của nền kinh tế thị trường hiện nay, con người đôi lúc cũng trở nên mệt mỏi và cần có những giây phút thư giản. Đọc một cuốn sách hay trong một không gian yên tĩnh làm cho người đọc sách như thoát ra khỏi cuộc sống hiện thực, quên hết mọi chuyện phiền não, khó khăn và tâm hồn như được gạn đục khơi trong.

Vai trò của thư viện trong việc giữ gìn và phát huy văn hoá đọc

Trong xu thế hiện nay, vai trò của thư viện rất quan trọng trong việc giữ gìn vị trí độc tôn của văn hoá đọc. Văn hoá nghe nhìn ngày càng chiếm ưu thế là một thách thức mới đối với những người làm công tác thông tin - thư viện.

Trước hết, chúng ta cần phải cố gắng hình thành thói quen đọc. Lấy phương tiện nghe nhìn làm phương tiện tuyên truyền, phổ biến, giới thiệu sách đến với đông đảo bạn đọc, và khơi dậy niềm say mê đọc sách giúp cho họ hiểu được lợi ích của việc đọc sách. Đặt biệt là đối với thế hệ trẻ hiện nay, cần phải giáo dục cho họ lòng đam mê đọc sách, rèn luyện kỹ năng đọc sách và đọc sách một cách có chọn lọc. Một cuốn sách hay tràn đầy nhiệt tình sẽ nhen nhóm và đốt nóng lòng nhiệt tình cho lớp trẻ, giúp họ trưởng thành và tự hoàn thiện mình một cách tự nhiên.

CBTV chúng ta xưa nay luôn có tầm nhìn hướng nội, chỉ biết sắp xếp ngăn nắp kho tài liệu của mình để chờ bạn đọc đến đọc. Ngày nay, CBTV cần phải năng động hơn, cần phải có tầm nhìn hướng ngoại, hướng về bạn đọc, hướng đến những nhu cầu của xã hội, thậm chí cần phải đưa các chiến lược marketing vào trong hoạt động thông tin - thư viện để thu hút nhiều người đến với thư viện. Cần phải xây dựng một môi trường đọc sách lý tưởng, rộng rãi thoáng mát. Phải làm thế nào để bạn đọc luôn cảm thấy thư viện là nơi mà mình luôn được chào đón, là địa chỉ mà mọi người luôn muốn tìm đến.

Kết luận

Việc đọc sách có tác dụng biến đổi và hoàn thiện tư duy con người, cũng như ảnh hưởng rất lớn đến hành vi, đến thế giới nội tâm, đến trình độ văn hóa, đến hoạt động xã hội của người đọc. Tuy nhiên, cho dù là đọc hay nghe nhìn đều phải biết chọn lọc để tiếp thu, cần phải giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam. Đặt biệt là trong thời kỳ nước ta mở rộng giao lưu quốc tế, yêu cầu hàng đầu đối với tất cả chúng ta là tinh thần độc lập dân tộc, lòng tự hào sâu sắc về những giá trị văn hoá của con người Việt Nam. Trong giao lưu và tiếp thu văn hoá phải chống lại sự xâm nhập của mọi thứ văn hóa độc hại, những quan niệm cực đoan về tự do cá nhân, chủ nghĩa thực dụng lấy đồng tiền làm mục đích, chống lại lối sống hưởng thụ, xa hoa, ích kỷ.

Tri thức được coi như là tiêu chuẩn đánh giá mọi giá trị xã hội. Tri thức và kỹ năng trở thành cái căn bản của sự sinh tồn và phát triển, chính vì thế mà việc đọc sách cần phải được coi trọng, vì sách giúp cho con người nâng cao tri thức, tích luỹ kinh nghiệm để vận dụng vào cuộc sống. Maxime Gorki nói: “Sách vở biến chúng ta thành con người hạnh phúc”.  Để có được cái lạc thú của việc đọc sách, để đi đến đỉnh cao của tri thức, mỗi người chúng ta hãy cố gắng cúi mình trước những trang sách ấy đi.

 

Tài liệu tham khảo:

1. Văn hoá đọc và phát triển văn hoá đọc ở Việt Nam: http://nlv.gov.vn/

2. Đọc và văn hóa đọc trước ngưỡng cửa thông tin:http://nlv.gov.vn/

3. Tương lai văn hóa đọc: http:// www.lic.vnu.vn

4. Luận bàn văn hoá đọc thời hiện đại: http://lib.vnu.edu.vn

5. Văn hóa đọc và thư viện:http://lib.vinhuni.edu.vn

6. Văn hóa đọc sách của giới trẻ ngày nay:http://trandang khoa.vn

 

                                                       ThS. Trần Thị Ngọc Tuyết

Trung tâm TT - TV CĐ Công Nghiệp Tuy Hòa